Herri bat, ekintza bat

'Herri bat, ekintza bat biodibertsitatearen alde' da Vital Fundazioak, Arabako Foru Aldundiak eta Murgiako BHIk gidatutako proiektua, gure ekosistemaren biodibertsitatearen aldeko kultura sortzeko eta Arabako Lurralde Historikoko herrietan baliabide naturalak modu parte-hartzailean kudeatzeko. Garapen Jasangarriaren aldeko Arabako 2030 Aliantza buru duten proiektuen multzoan kokatzen da ekintza, eta Garapen Jasangarriko 15. Helburua, Lehorreko Bizitza deritzona, du ardatz.

Hiru erakunde sustatzaileek lurraldeko biodibertsitateari eustea planteatzen dute, bertako bizilagunak inplikatuz, partekatu daitezkeen natura-ingurune bateko esperientzien bidez.

Parte-hartzearen eta pertsonekiko hurbiltasunaren ikuspegitik, proiektuak eremu bakoitzeko eragileen (bizilagunak, ikastetxeak, elkarteak…) belaunaldi-trukea eta parte-hartze aktiboa sustatzen ditu, eta egun jardunean ez dauden jarduerak eta lanbideak berreskuratzea, baita ondarea ere. Belaunaldi-truke hori eta tradizioen ezagutza funtsezkoak dira ekosistemek urteetan zehar izan duten bilakaera ezagutzeko eta gure ekintzen eraginez eraldatuta egon daitezkeen eremuak berreskuratzeko.

2022ko edizioa

‘Herri bat, biodibertsitatearen aldeko ekintza bat’ izeneko programaren bigarren edizioa Arabako Lautadako Kuadrillara eta haren ingurukoetara bideratuko da, iaz Gorbeialdean egin zen lehenengo esperientzia pilotua balantze oso onarekin itxi ondoren; izan ere, 700 pertsona inguruk hartu zuten parte hamabi udalerritan.

2022rako planteatutako lehenengo jarduera Lapuebla de Labarca herrian egin da jadanik, ASSA ikastolaren partaidetzarekin. Ikastolaren esparruan lau habia-kaxa eraiki eta jarri dira hainbat hegazti eta saguzar espezierentzat, baita janleku bat ere. 30 ikasle inguruk hartu dute parte ekimen horretan.

Orain arte, hainbat udalen proposamen hauek jaso dira, eta aurten zehar jarriko dira abian:

  • 1. Trokoniz: Añuako lursail batean erlategi bat sortzea.
  • 2. Egileor: herriko lurretan espezie autoktonoak landatzea.
  • 3. Alangua: antzina anfibio asko elkartzeko lekua zen eta denboraren poderioz ixten joan den putzu bat berreskuratzea.
  • 4. Gazeta: Gazeta uharte-basoa zaintzeko eta babesteko neurriak/Plogging-a sustatzea (aire zabaleko ariketa fisikoa eta hondakinen bilketa uztartzen dituen praktika)/Udalerriko hainbat txokotan landare aromatikoak landatzea.
  • 5. Opakua: hainbat hegazti motarentzako habia-kaxak eraikitzea eta jartzea herriaren inguruan. Batzuk hegazti harraparientzat.
  • 6. Luzuriaga: Luzuriaga uharte-basoaren inguruan dagoen hondakindegia garbitzea eta aintziraren perimetroan hainbat zuhaitz eta zuhaixka espezie landatzea.
  • 7. Zuhatzu Donemiliaga: herriaren inguruan dauden putzu batzuei balioa ematea eta ezerleku batzuk edo eremu horretaz gozatzeko guneak jartzea. Zuhaitz eta zuhaixkaren bat landatzea.
  • 8. Gauna: landare aromatikoak landatzea eta inguruko herrien artean korridore ekologikoak sortzeko proposamenak, laborantza-finkaz inguratuta.
  • 9. Agurain: garbiketa eta landaketa Galzar eremuan. Jarduerak ikastolarekin.
  • 10. Zalduondo: bide zaharra garbitzea eta inguruko espezieen balioa nabarmentzea.
  • 11. Narbaiza: Ariketa Gaina-n, hondakindegi txiki eta zaharra erretiratzea; Aranbaz Gaina-n, hondakindegi txiki eta zaharra kentzea; errotako belardian, herriak bidezidorrean landatutako baso berria garbitzea; Presatxo errekan, Barriako andelaren kontsumorako ur-bilketa zaharra kentzea; marigorringoentzako babeslekua edo haztegia.

Horiei orain arte Lurralde Historikoko beste leku batzuetatik jasotakoak gehituko zaizkie, hala nola:

  • 12. Baranbio: Altube ibaiko hondakinak garbitzea eta meategi zaharren eta ibaiertzeko espezieen garrantzia ezagutaraztea.
  • 13. Lapuebla de Labarca: habia-kaxak.

Iaz egindako beste jarduera bi herri bitan errepikatuko dira, jaso duten eskaria dela eta:

  • 14. Olabarri: hegazti eta saguzarrentzako habia-kaxak sortzea eta jartzea, eta hiri-inguruneetako hegaztiei buruzko hitzaldia.
  • 15. Gillerna: fruta-arbolak inausteko eta eratzeko jarduera praktikoa.

2021eko esperientzia pilotuaren balantzea

Urtean zehar, hamahiru jarduera-proposamen burutu ziren Gorbeialdeko koadrilan: Legutio, Manurga, Altube, Murgia, Uzkiano, Olabarri, Luko, Gillerna, Zarate, Murgiako, Villodas, Ametzaga eta Langraiz Oka.

Zuhaitz eta espezie aromatikoen landaketarekin lotutako ekintzetan, programak hektarea bat inguru basoberritzea lortu zuen hainbat herritan.

Lehenengo edizioaren amaieran, 2021ean, 694 pertsonak hartu zuten parte zuzenean. % 90ek oso positiboki baloratu zuen esperientzia.